شکنندگی ناخنها؛علل، عوامل مؤثر و راههای درمان
ناخنها ساختارهایی کراتینی هستند که علاوه بر نقش محافظتی برای نوک انگشتان، میتوانند بازتابی از وضعیت سلامت عمومی بدن باشند. یکی از مشکلات شایع در میان زنان و مردان، شکنندگی ناخنها است؛ وضعیتی که در آن ناخنها بهراحتی ترک میخورند، لایهلایه میشوند یا میشکنند. این مسئله گاهی تنها یک مشکل ظاهری است، اما در برخی موارد میتواند نشانهای از کمبودهای تغذیهای یا اختلالات داخلی باشد. در این مقاله به بررسی علت شکستن ناخن، نقش کمبود کدام ویتامین در این وضعیت، و روشهای پیشگیری و درمان شکنندگی ناخن میپردازیم.
ساختار ناخن و علت حساسیت آن به شکنندگی
ناخنها از پروتئینی سخت به نام کراتین ساخته شدهاند. این پروتئین در لایههای فشرده روی یکدیگر قرار میگیرد و ساختاری مقاوم ایجاد میکند. رشد ناخن از ماتریکس ناخن در زیر کوتیکول آغاز میشود و سلامت این ناحیه نقش اساسی در استحکام ناخن دارد. هرگونه اختلال در تولید کراتین، کاهش رطوبت، آسیب مکانیکی یا کمبود مواد مغذی میتواند باعث کاهش انسجام لایههای ناخن و در نتیجه شکنندگی شود. ناخنها بهطور طبیعی مقداری انعطافپذیری دارند، اما وقتی رطوبت طبیعی آنها کاهش یابد، خشک و شکننده میشوند و مستعد ترکخوردگی خواهند بود.
علت شکستن ناخن چیست؟
۱. تماس مکرر با آب و مواد شوینده
یکی از شایعترین دلایل شکنندگی ناخنها، تماس مکرر با آب و مواد شیمیایی است. خیس شدن و خشک شدن مداوم باعث انبساط و انقباض لایههای ناخن میشود و به مرور زمان ساختار آن را ضعیف میکند. مواد شوینده قوی، پاککنندهها و ضدعفونیکنندهها نیز چربی طبیعی سطح ناخن را از بین میبرند و آن را مستعد ترکخوردگی میکنند. افرادی که بهطور مداوم در معرض آب یا مواد شیمیایی هستند، بیشتر دچار این مشکل میشوند.
۲. کمبود مواد مغذی (کمبود کدام ویتامین باعث شکنندگی ناخن می شود؟)
کمبود برخی ویتامینها و مواد معدنی نقش مهمی در شکنندگی ناخنها دارد. بیوتین (ویتامین B7) یکی از مهمترین ویتامینهای مؤثر در ساخت کراتین است و کمبود آن میتواند موجب نازکی و شکستگی ناخن شود. کمبود آهن نیز با کاهش اکسیژنرسانی به بستر ناخن همراه است و میتواند موجب تغییر شکل و ضعف ناخن گردد. علاوه بر این، کمبود روی، ویتامین C و ویتامین E نیز در کاهش استحکام ناخن نقش دارند. رژیم غذایی نامتعادل، کاهش وزن شدید یا مشکلات جذب رودهای میتوانند زمینهساز این کمبودها باشند.
۳. کمخونی و اختلالات تیروئید
کمخونی فقر آهن یکی از علل شناختهشده تغییرات ناخن است. در این حالت ناخنها ممکن است نازک، شکننده یا حتی قاشقیشکل شوند. همچنین اختلالات تیروئید، چه کمکاری و چه پرکاری، میتوانند موجب خشکی پوست و ناخن شده و شکنندگی را افزایش دهند. در چنین شرایطی درمان علت زمینهای اهمیت بیشتری نسبت به درمان موضعی دارد.
۴. افزایش سن
با افزایش سن، میزان رطوبت طبیعی پوست و ناخن کاهش مییابد. همچنین رشد ناخن کندتر میشود و سلولهای جدید با سرعت کمتری جایگزین سلولهای قدیمی میشوند. این روند طبیعی میتواند ناخنها را خشکتر و آسیبپذیرتر کند.
۵. استفاده مداوم از لاک و استون
لاکهای ناخن و بهویژه پاککنندههای حاوی استون میتوانند باعث خشکی شدید سطح ناخن شوند. استفاده مداوم از این محصولات بدون مراقبتهای جبرانی، به مرور زمان باعث ضعیف شدن لایههای کراتینی ناخن میشود.
۶. آسیبهای مکانیکی و عادات نادرست
جویدن ناخن، استفاده از ناخن بهعنوان ابزار برای باز کردن اشیاء یا وارد کردن ضربههای مکرر به آن، ساختار ناخن را تضعیف میکند. حتی سوهان کشیدن نادرست یا بیش از حد نیز میتواند موجب نازکی لبه ناخن و افزایش احتمال شکستگی شود.
تغییرات ناخن در بارداری
در دوران بارداری به دلیل تغییرات گسترده هورمونی، بهویژه افزایش سطح استروژن و پروژسترون، ممکن است وضعیت ناخنها نیز دچار تغییر شود. برخی زنان افزایش رشد و استحکام ناخن را تجربه میکنند، در حالیکه در برخی دیگر شکنندگی، لایهلایه شدن یا نازک شدن ناخنها مشاهده میشود.
این تفاوتها میتواند به تغییرات گردش خون، نیاز بیشتر بدن به ریزمغذیها و گاهی کمبود آهن یا سایر ویتامینها مرتبط باشد.
شکنندگی ناخن در کودکان
شکنندگی ناخن در کودکان معمولاً به دلیل عوامل محیطی مانند شستوشوی مکرر دستها، تماس با آب و مواد شوینده یا عادتهایی مانند جویدن ناخن رخ میدهد. با این حال، در برخی موارد میتواند نشانه کمبود مواد مغذی مانند آهن، روی یا بیوتین باشد، بهویژه اگر کودک دچار تغذیه نامتعادل یا بدغذایی باشد. ناخنهای کودکان بهطور طبیعی نازکتر از بزرگسالان هستند و همین موضوع آنها را مستعد شکستگی میکند.
در صورت تداوم شکنندگی، تغییر رنگ، خطوط غیرطبیعی یا توقف رشد ناخن، ارزیابی پزشکی برای بررسی کمخونی یا مشکلات پوستی توصیه میشود. رعایت تغذیه متعادل، کوتاه نگه داشتن ناخنها و استفاده از مرطوبکنندههای ملایم میتواند در پیشگیری و تقویت ناخن کودکان مؤثر باشد.
پیشگیری و درمان شکنندگی ناخن
۱. اصلاح رژیم غذایی
تأمین پروتئین کافی و دریافت منظم ویتامینهای گروه B، آهن، روی و ویتامینهای آنتیاکسیدان نقش مهمی در تقویت ناخن دارد. مصرف منابع غذایی مانند تخممرغ، حبوبات، مغزها، سبزیجات برگ سبز و گوشت قرمز میتواند به بهبود ساختار ناخن کمک کند. در صورت اثبات کمبود، مکملها باید تحت نظر پزشک مصرف شوند.
۲. آبرسانی کافی
نوشیدن آب کافی در طول روز به حفظ رطوبت سلولها کمک میکند. کمآبی بدن میتواند یکی از عوامل پنهان خشکی و شکنندگی ناخنها باشد.
۳. مرطوبسازی موضعی
استفاده منظم از کرمهای مرطوبکننده دست و روغنهای طبیعی مانند روغن زیتون یا روغن ویتامین E به حفظ انعطافپذیری ناخن کمک میکند. ماساژ کوتیکول با روغن باعث بهبود جریان خون موضعی و تغذیه بهتر ماتریکس ناخن میشود.
۴. استفاده از دستکش محافظ
هنگام شستوشوی ظروف یا کار با مواد شیمیایی، استفاده از دستکش میتواند از تماس مستقیم ناخن با عوامل مخرب جلوگیری کند و در پیشگیری از شکنندگی ناخن بسیار مؤثر است.
۵. اصلاح عادات نادرست
کوتاه نگه داشتن ناخنها، سوهان کشیدن در یک جهت و پرهیز از جویدن ناخنها از اقدامات ساده اما مؤثر برای تقویت ناخن هستند.
۶. درمان بیماریهای زمینهای
در صورتی که شکنندگی ناخن همراه با علائمی مانند تغییر رنگ، ضخیم شدن یا جدا شدن ناخن باشد، مراجعه به پزشک ضروری است. درمان کمخونی، اختلالات تیروئید یا عفونتهای قارچی میتواند به بهبود کامل وضعیت ناخن کمک کند.
چه زمانی برای شکنندگی ناخن ها باید به پزشک مراجعه کرد؟
در اغلب موارد، شکنندگی ناخنها با اصلاح تغذیه و مراقبتهای ساده خانگی بهبود مییابد؛ اما اگر این مشکل بهصورت مداوم و بدون علت مشخص ادامه پیدا کند، یا همراه با علائمی مانند تغییر رنگ قابل توجه (زردی، تیرگی یا سفیدی غیرطبیعی)، ضخیم شدن یا تغییر شکل ناخن، جدا شدن ناخن از بستر، درد، التهاب اطراف ناخن یا توقف رشد ناخن باشد، مراجعه به پزشک ضروری است.
همچنین اگر شکنندگی ناخن با علائم عمومی مانند خستگی مزمن، ریزش مو، کاهش وزن غیرعادی، رنگپریدگی پوست یا اختلالات قاعدگی همراه باشد، احتمال وجود کمخونی، اختلالات تیروئید یا سایر مشکلات متابولیکی مطرح میشود و نیاز به بررسی آزمایشگاهی وجود دارد. تشخیص بهموقع علت زمینهای میتواند از پیشرفت مشکلات و آسیب بیشتر به ناخنها جلوگیری کند.
جمعبندی
شکنندگی ناخنها مشکلی شایع اما چندعاملی است که میتواند از تماس مکرر با آب و مواد شیمیایی تا کمبودهای تغذیهای و بیماریهای داخلی منشأ بگیرد. تشخیص صحیح علت شکستن ناخن اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان مؤثر وابسته به شناسایی عامل زمینهای است. پیشگیری و درمان شکنندگی ناخن شامل ترکیبی از اصلاح سبک زندگی، تقویت تغذیه، مراقبت موضعی و در صورت نیاز درمان پزشکی است. با رعایت اصول ساده مراقبتی و توجه به علائم هشداردهنده، میتوان سلامت و استحکام ناخنها را حفظ کرد و از بروز مشکلات جدیتر جلوگیری نمود.
